Khoang UV của tủ so màu chỉ cho kết quả đúng khi tuýp nằm đúng rãnh đui, đúng chiều dài và đúng công suất. Lắp sai một trong ba điểm này, tủ vẫn sáng nhưng phép thử chất tăng trắng quang học đã mất giá trị.
Trình tự dưới đây bám theo một lần thay bóng thực tế: đọc thông số, tháo bóng cũ, lắp bóng mới vào máng T8 và kiểm tra lại trước khi bàn giao tủ cho bộ phận QC.
Ở một xưởng in offset tại Bình Dương, sáu tủ Tilo được thay bóng UV trong cùng một buổi. Kỹ thuật viên dán nhãn ghi ngày lắp và số giờ chạy lên cánh tủ để lần thay sau không phải mở sổ tìm lại.
Thông số kỹ thuật
- Model: Philips TL-D 36W BLB
- Loại bóng: tuýp huỳnh quang ánh sáng đen (Blacklight Blue), phát xạ UV-A
- Bước sóng đỉnh: 365 nm
- Công suất: 36W
- Chân đui: G13 (2 chân), đường kính tuýp T8 (26 mm)
- Chiều dài: khoảng 1,2 m
- Tuổi thọ danh định: khoảng 10.000 giờ
- Xuất xứ trên nhãn: Philips, Made in Holland (bóng có chứa thủy ngân – ký hiệu Hg)
Lắp bóng vào máng T8/G13
Trước khi tháo
Ngắt aptomat cấp cho tủ thay vì chỉ tắt công tắc mặt tủ, vì đầu đui có thể vẫn mang điện. Chờ khoảng 10–15 phút để bóng nguội hẳn; phần thủy tinh sát hai đầu là chỗ nóng nhất. Đặt một khăn mềm dưới khoang để hứng mảnh vụn nếu bóng nứt trong lúc thao tác.
Tháo và lắp
Giữ thân bóng bằng khăn, xoay một phần tư vòng cho hai chân G13 trượt khỏi rãnh rồi kéo thẳng ra theo trục. Không uốn bóng sang ngang, vì thủy tinh đường kính 26 mm rất dễ nứt ở cổ.
Khi lắp, đưa hai chân của một đầu vào rãnh đui theo phương thẳng đứng, làm tương tự với đầu kia rồi xoay một phần tư vòng cho bóng khớp chặt. Bóng phải nằm song song với máng và không rung khi chạm nhẹ.
Kiểm tra sau lắp
Bật tủ và nhìn màu phát xạ: bóng BLB cho màu tím đen, không trắng và không xanh dương. Đặt tờ giấy in văn phòng vào khoang; vùng có chất tăng trắng quang học sẽ phát sáng xanh, vùng giấy không tẩy quang học sẽ tối hơn. Sau hai phút, kiểm tra hai đầu bóng xem có chớp hoặc đen; hiện tượng này thường do tiếp xúc đui chứ không phải bóng mới hỏng.
Lỗi thường gặp khi lắp ngược
Lỗi thứ nhất là xoay bóng 180° so với chiều ban đầu, làm nhãn và mã bóng quay vào trong máng. Bóng vẫn phát UV nhưng lần bảo trì sau khó đọc mã để đặt đúng loại.
Lỗi thứ hai là đưa chân vào rãnh nghiêng, khiến bóng chỉ chạm một chân và chớp theo nhịp. Lỗi thứ ba là lắp tuýp 36W vào máng của bóng công suất khác, hoặc cố đưa chân G13 vào đui G5 của tuýp T5.
Cả ba lỗi đều không làm bóng hỏng ngay, nhưng làm giảm tuổi thọ và khiến kết quả kiểm tra thiếu ổn định.
Ứng dụng thực tế
Trong tủ so màu Tilo
Nguồn UV của tủ dùng để phát hiện chất tăng trắng quang học trong vải, giấy, mực in và nhựa. Mẫu có OBA phát sáng xanh rõ, mẫu không có thì gần như tối dưới cùng điều kiện.
Trong xưởng in
Xưởng in kiểm giấy trắng, mực và lớp phủ vecni dưới UV trước khi duyệt màu. Một lô giấy đổi nhà cung cấp có thể sáng hơn lô cũ dù số đo màu trên máy quang phổ gần như không đổi.
Ngoài tủ so màu
Tuýp BLB còn dùng kiểm dấu bảo mật, vết keo dán, vết dầu và trong bẫy côn trùng. Với các ứng dụng này, yêu cầu về chiều dài và đui vẫn giữ nguyên, chỉ khác cách bố trí máng.
Lưu ý khi sử dụng và bảo dưỡng
- Không nhìn trực tiếp vào bóng đang bật; khi thao tác lâu trong khoang UV, đeo kính chắn UV.
- Bóng chứa thủy ngân, ký hiệu Hg trên nhãn; bóng hỏng phải thu gom riêng theo quy định, không bẻ vụn.
- Lau thân bóng bằng khăn khô khi đã nguội; dung môi mạnh làm mờ lớp in trên thân.
- Ghi ngày lắp và số giờ chạy để đối chiếu tuổi thọ danh định khoảng 10.000 giờ.
- Kiểm tra rãnh đui G13 mỗi lần thay; rãnh nứt hoặc chân đui xỉn màu là dấu hiệu tiếp xúc kém.
Kết luận
Lắp bóng UV không khó, nhưng ba thông số phải khớp tuyệt đối: chiều dài khoảng 1,2 m, đui G13 hai chân và công suất 36W. Sai một thông số, chiếc bóng có thể vẫn sáng nhưng tủ không còn đáng tin.
Sau khi lắp, hãy kiểm tra bằng một tờ giấy có OBA và ghi kết quả vào nhật ký tủ. Việc này mất vài phút nhưng giúp phân biệt lỗi bóng với lỗi đui khi sự cố xảy ra.
Với tủ chạy 4 giờ mỗi ngày, tuổi thọ danh định 10.000 giờ tương đương khoảng 6,8 năm; con số thực tế ngắn hơn nếu bóng bật tắt nhiều lần trong ngày.